1. YAZARLAR

  2. Sabri YALIN

  3. BAHTSIZ ŞEHZADE ZİZİMİ, BİR ANARŞİST MİYDİ?
Sabri YALIN

Sabri YALIN

Yazarın Tüm Yazıları >

BAHTSIZ ŞEHZADE ZİZİMİ, BİR ANARŞİST MİYDİ?

A+A-

Bursa Milli Eğitim Müdürlüğünde Şube Müdürü iken (1985-89) birçok öğrenci velisi, Hüdavendigar İlköğretim Okulunun adını rahat söyleyemiyoruz,”diye şikayete geldiler. Galiba “Hüdaverdi” diyorlarmış.. Konu, bölümümle ilgiliydi ve ona bir isim bulmuştum, Cem Sultan.. Sultan Murad Hüdavendigar adı gidecekse yerine gene Bursa ile ilgili bir Osmanlı adı verilmeliydi. Cem Sultan, padişahlık beklerken şansı yaver gitmemiş bedelini de canıyla ödemişti.. Yeni isim herkesin de hoşuna gitmişti. Ancak mülki amir “Bir anarşiste okul adı vermek doğru olmaz” diyerek kabul etmemşti.. Gelişmeler sonucu “Cem Sultan” adı okula verildi.. Birkaç yıl sonra okul, Cem Sultan Lisesi oldu ve hala faaliyetini sürdürüyor... Amacımız, bir insanın hayatını anlatmaktan çok, o günün tarihine biraz ışık tutabilmektir..
                         CEM SULTAN VE TAHT YARIŞI
   Şehzade Cem, İstanbul’un fethinden 6 yıl sonra 1459’da Edirne Sarayı'nda dünyaya gelen Sultan Fatih’in en küçük oğludur.. Annesi Çiçek hatun, onun başına geleceklerini tahmin etmiş olsaydı, kim bilir ne acı olurdu. Cem, on yaşına gelinceye kadar çeşitli dersler almış, Rumca dâhil bir çok yabancı dili öğrenmişti. O, "Sahibü's seyfi ve'l kalem" (kumandan ve edip) idi.  Kastamonu Sancakbeyliği ve Konya valiliği yaptı. 3 Mayıs 1481’de Sultan Fatih öldüğünde şehzadelere gönderilen haberciler görevlerini yerine getiremediler.. Vefat naberini Cem’in lehine gizleyen Veziriazam Karamanî Mehmet Paşayı Bayezit’çı Yeniçeriler, Cem’e gönderilen haberciyı de yolda Anadolu Beylerbeyi ve Bayezid'in kayınbabası Sinan Paşa yakalayıp öldürdü. Tabii Cem Sultan da haberi vaktinde alamadı. Bayezid'in oğlu Korkut, saltanat naibi olarak ilan edildi ve Bayezid ise durumdan yararlanarak İstanbul'da tahta çıktı..
                                ŞEHZADELERİN ŞİİRSEL MÜCADELESİ
    Tahta geçemeyen Cem Sultan, eski payitaht Bursa'ya giderek adına para bastırdı ve hutbe okuttu. Ancak Bayezi’e yenilince Mısır Sultanı'na sığındı ve Hacca giden ilk Osmanoğlu oldu. Bir ara saltanattan vazgeçtiyse de yeni haberler üzerine, Konya'yı almak istedi. Ancak bu çabası da boşa çıkınca 30 kadar sadık bendesi ile Rodos'a gitti. Ye’se düşen Cem Bayezit’e: Sen bister-i gülde yatasın şevk ile handan, ben kül döşenem külhan-ı mihnette, sebeb ne? :Sen gül döşenmiş yatakta neşeyle gülerek yatarsın, ben zahmet külhanında küle batayım, niye? diyordu. Sultan Bayezid ise buna :Çün rûz-i ezel kısmet olunmuş bize devlet, takdîre rıza vermeyesin böyle sebeb ne?  Haccacü'l Haremeynüm deyü ben da'vâ kılarsun, ya saltanat-ı dünyeviye bunca taleb ne?: Bize ezelden saltanat kısmetmiş, sen ise kadere neden rıza göstermedin? Haremeyni hac ettim diye dava edersin, dünya saltanatı için bunca hırs niye? şeklinde cevap veriyordu.
                              CEM OLAYININ EDEBİ YANSIMALARI
    Sultan Bayezid tahta oturdu ama bahtsız şehzade Cem’in hikâyesi dilden dile hiç düşmedi. Adına roman, hikâye, piyes ve efsaneler yazıldı. Evliya Çelebi 'ye göre göre Cem'in yerine bir başkası öldürüldu, o Fransa'ya kral oldu. 1960’lı yıllarda Üniversitelerde dersler veren John Freely, 'Yıllarca incelediğim Türk tarihinde, bana en büyüleyici gelen kişilik Cem Sultan oldu. Saltanatı yirmi gün bile sürse 'Sultan'  lakabını halktan almış ve bitmeyen efsane olmuştur” dedi. Guy Allard (1673), romanında, Batılıların "Zizimi" dediği Cem, dillere destan Fransız Sassenage Şatosu'nda Baron'un kızına duyduğu aşkı anlatmaktadır. Osmanlı tarihi ve “Cem Sultan eserleriyle tanınan Bulgar yazar Vera Mutafçıyeva’ya göre “XV. yüzyılda, Batılıların Zizimi’si Cem Sultan, soylu kadınların acımasızca aldattığı bir sevgili idi. Bizi yeniden Cem’e döndüren asıl neden, Rusya’nın sıcak denizlere doğru ilerlemek istemesi ve Batı’nın da buna engel olma çabalarının artık su yüzüne çıkmış olmasıdır..
                             CEM SULTAN VE AİLESİNE NE OLDU?
     Cem Sultan, Avrupa’nın elinde Osmanlı'ya karşı koz olarak kullanılan bir esir olarak 13 yıl yaşadı. Aşık Çelebi’nin tezkiresine göre; 2. Bayezid'in gönderdiği kapıcı başı Mustafa, sürgündeki Cem Sultan'ı traş ederken kullandığı ustura ile 1495'te zehirlendiği rivayet edilir.. Cenazesi birkaç adamı tarafından yıkanmış, başındaki sarığının kumaşı ile kefenlenmiş, cenazesi garipler gibi kılınmıştır.. Türbesi Bursa Muradiye külliyesindedir. Cem’in üç oğlu ve iki kızı olmuştur.. Bunlardan Abdullah ve Ayşe, küçük yaşta öldüler. Büyük oğlu Oğuz Han, Şubat 1483’de daha dokuz yaşındayken ‘nizam-ı âlem’ yani devletin başına bir iş açmaması için Bâyezid tarafından İstanbul’da boğdurulmuştur. Kızı Gevher Melike ise yaşadığı Mısır’dan gelerek İstanbul’da 1505’de öldü. Hayatta kalan tek oğlu Şehzade Murat ise, babasının sürgünü sırasında Rodos’ta yerleşti ve Maria Concetta Doria adında bir İtalyan kadınla evlendi. Daha sonra Hristiyan oldu ve ‘‘Pierre’’ adını aldı ve Papa 6. Alexander tarafından ‘‘Prens’’ yapılmış olup Osmanlılar Rodos adasını alınca boğdurulmuştur. (1522)
                                       DEĞERLENDİRME
     Tarihin sırrı, olayların bazen kıldan ince kılıçtan keskin küçük detaylarında gizlidir. Görüldüğü gibi anlık gecikme bir saltanatın kaderini değiştirebiliyor. Cem Sultan olayı bunlardan birisidir. Gerçi taktir-i İlahi böyle olmuştur, ancak Cem Sultan tahta geçmiş olsaydı belki de Osmanlı tarihi farklı yazılırdı. Bence Cem Sultan olayı, Üniversitelerde bilgi ve belgeler ışığında tez, seminer ya da tartışma konusu yapılmalı, tarihin karanlık kalan bu bölümleri aydınlatılmaya çalışılmalıdır. Cem Sultan ya da Zizimi hakkında, Tarih eğitimi yapmış ve zaman zaman bu tür yazılar yazan bu satırların yazarı olarak görüşlerim değişmemiştir. Bu ülkede daha nice Cem Sultan benzeri olaylar olmuş ve hala da olmaktadır. Ne diyelim, Allah milletimize ve ülkemize zeval vermesin…
   İyi haftalar.. 

Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
1 Yorum